In de oorlogsjaren

Willem Pieter Speelman wordt bij Halfweg gefusilleerd, samen met negen anderen, als represaille voor een aanslag van het verzet op de spoorlijn Amsterdam–Haarlem. Hij was 26 jaar.
Speelman (Sellingen, 20 januari 1919) was een zoon van de Nieuwveense gereformeerde predikant en studeerde economie aan de Vrije Universiteit. Kort na de Duitse inval begon hij pamfletten te schrijven die opriepen tot verzet. Eind 1942 werd hij gearresteerd, maar hij ontsnapte met een in zijn schoenzool verborgen ijzerzaagje. Begin 1943 was hij medeoprichter van de illegale krant Trouw, waarvan hij de spil van het verspreidingsapparaat werd. Op 29 januari 1945 werd hij opnieuw gearresteerd bij een inval in drukkerij S.J.P. Bakker in Amsterdam; bij de verhoren liet hij niets los.
Hij is herbegraven op de Eerebegraafplaats Bloemendaal en ontving postuum het Verzetskruis 1940–1945. Zijn ouders zijn tijdens de bezetting verschillende keren gevangengenomen om de verblijfplaats van hun zoon te achterhalen, en woonden een tijd in Noordwijk om aan de aandacht van de bezetter te ontkomen.

De Nederlands-hervormde pastorie tegenover de rooms-katholieke kerk aan de Dorpsstraat doet dienst als Schreibstube voor de Duitse militairen die in Nieuwveen zijn ingekwartierd.

Anders dan in de Eerste Wereldoorlog van 1914–1918 krijgt ook Nieuwveen het zwaar. In de winter van 1944–1945 was voedsel zeer schaars: met geld kwam je weinig verder, met ruilen wel.
Roovers besluit met de opmerking dat Nieuwveen van oorlogshandelingen gespaard bleef. In militaire zin is dat juist, maar het dorp verloor wel degelijk inwoners aan de bezetting.

Drie joodse bewoners van de Johannesstichting worden opgepakt, gedeporteerd naar Kamp Vught en kort daarna in vernietigingskamp Sobibor vermoord. Twee van hen waren Mozes Ricardo (geboren 29 december 1881) en Rebekka Worms (geboren 21 september 1891).

De gemeenteraad stelt een verordening vast die elke straat en weg in Nieuwveen een officiële naam geeft — voor het eerst.
Bij die gelegenheid worden de namen van de twee omgekomen verzetsmensen vastgelegd: de Stationsweg wordt de W.P. Speelmanweg en een deel van de Oude Nieuwveenseweg wordt de A.H. Kooistrastraat. Dat verklaart de straatnamen die Roovers steeds zonder toelichting gebruikt.

Op het Weteringplein worden drie Stolpersteine onthuld voor de in 1943 weggevoerde en vermoorde joodse bewoners van de voormalige Johannesstichting.