De droogmaking en de wederopbouw

De droogmaking van de veenplassen rond Nieuwveen begint. Zeven windmolens gaan het water uitslaan op de Amstel.

De Nieuwkoopse en Zevenhovense droogmakerijpolder is een feit. De droogmaking was een staatsonderneming.

De droogmaking komt gereed.
De Zevenhovense polder wordt bemalen door acht vijzelmolens, opgesteld in vier "gangen" van elk twee molens, twee-hoog. Het originele stuk spreekt van een zevental molens; het verschil ligt vermoedelijk in wat men precies tot Nieuwveen rekende.
De polder ligt diep – het waterpeil is NAP −5,90 meter – en heeft veel last van kwel, waardoor dagelijkse bemaling noodzakelijk is en blijft.

Het land dat door de droogmaking is gewonnen, wordt uitgegeven. Voor het dorp is het een nieuw begin.

De eerste boerderijen verrijzen in de drooggemaakte polders. Met het werk groeit ook het dorp: meer inwoners, meer huizen.

De Aar wordt flink verbeterd en het Aarkanaal gegraven. De oude brug, de Duivelsbrug, maakt plaats voor een houten dubbele ophaalbrug die de Kattenbrug gaat heten.

De Duivelssluis, de sluis in de Aar bij de Duivelsbrug, raakt buiten gebruik. Bij het Tolhuis onder Leimuiden komt een nieuw sluizencomplex voor in de plaats.

In de Kerkstraat wordt voortaan een veemarkt gehouden.

Naast de hervormde kerk aan de Kerkstraat opent een nieuwe algemene dorpsschool.

De kerk aan de Kerkstraat, in 1559 door de katholieken gebouwd en sinds 1578 hervormd, gaat tegen de vlakte.
Een waarschijnlijke oorzaak van de slechte staat van het gebouw is de droogmaking van de polder twintig jaar eerder: de kerk stond aan de rand van de drooggemaakte polder, waardoor de fundamenten verzakten.

De eerste steen wordt gelegd voor de nieuwe Herv. kerk op hetzelfde terrein. De architect is Elsmeyer uit Nieuwkoop.
De toren was op grond van de Staatsregeling van 1798 eigendom van de burgerlijke gemeente geworden en wordt daarom in gemeentelijke opdracht herbouwd, naar ontwerp van Theo Molkenboer uit Leiden. De kosten worden begroot op 2.100 gulden.

De nieuwe Hervormde kerk in de Kerkstraat wordt in gebruik genomen.

Nieuwveen krijgt zijn eerste industrie: de houtzaagmolen De Angenieta, nabij de Kattenbrug, opgericht door Jeremias Schoenmakers — zoon van de hervormde predikant Pieter Schoenmakers. Het Zaagmolenpad is naar deze molen genoemd.

Ook Nieuwveen krijgt een cholera-epidemie te verduren. Tachtig mensen bezwijken eraan, een tiende van de bevolking.

Aan de Dorpsstraat laat de hervormde predikant Pieter Schoenmakers een groot herenhuis zetten. Daaruit groeit later Sassenoord, en in 1935 Huize Sint Ursula.

Voor de Hervormde kerk wordt een tweeklaviers orgel gebouwd door H. Knipscheer, met tien registers. Het instrument is vrijwel ongeschonden bewaard gebleven; het vrije pedaal is een latere uitbreiding uit 1968.

De Leidse onderneming De Volharding begint een stoombootdienst op Amsterdam en op Leiden, ook voor passagiers. Bij de Kattenbrug lag de aanlegsteiger.

Enkele Nieuwveense katholieken verzoeken de bisschop van Haarlem om als zelfstandige parochie verder te mogen. Tot dan toe gingen zij in Zevenhoven ter kerke.

De parochie H. Nicolaas wordt gesticht, twee jaar vóór de ingebruikname van het kerkgebouw.

Het dorp krijgt zijn eerste openbare straatverlichting: petroleumlantaarns. In de gemeenteraad ging daar een taai gevecht aan vooraf, en ook onder de bevolking stonden voor- en tegenstanders scherp tegenover elkaar.

Aan de Dorpsstraat gaat de eerste rooms-katholieke kerk sinds de Hervorming open. Een toren zat er nog niet bij; die zou volgen zodra het geld er was.

Tegenover het huidige Raadhuis aan de A.H. Kooistrastraat gaat de eerste steen de grond in voor het kerkgebouwtje van de Evangelisatie Vereniging.

De windmolens die het water uitsloegen, verdwijnen één voor één; stoomgemalen elders nemen hun werk over.
Niet alle molens verdwijnen zo vroeg: de ondermolen H van de Zevenhovense polder aan de Ringdijk, gebouwd in 1810, blijft tot 1926 staan.

Tegenover de rooms-katholieke kerk aan de Dorpsstraat opent de eerste rooms-katholieke lagere school.

Een grote brand treft het dorp. Aan de huidige A.H. Kooistrastraat en in de Kerkstraat gaan twee kapitale boerderijen, een café en een tiental woningen verloren, en met hen een groot deel van het gemeentearchief.

Op de hoek van de Kerkstraat opent de eerste christelijke lagere school.

De rooms-katholieke kerk aan de Dorpsstraat, in gebruik sinds 1867, krijgt alsnog een toren. Pastoor J.J. Bruijstens betaalde die uit eigen zak.
De toren is ontworpen door Everardus Margry uit Rotterdam, die ook de kerk in Hoogmade en de St. Bonifatiuskerk in Alphen aan den Rijn ontwierp. De hoogte inclusief kruis is 48 meter; de spits alleen is 22 meter.
In het portaal bevinden zich twee monumentale gedenkstenen: één uit 1559, afkomstig uit de eerste Nicolaaskerk in de Kerkstraat, en één uit 1740, afkomstig uit de oude pastorie van Zevenhoven.

Oprichting van de Vereniging Johannes Stichting door dr. J. Sasse.
De voorgeschiedenis begint eerder: evangelist Smit ving kinderen uit de grote steden op in het Polderhuis, dat op de kruising in het dorp stond. Hieruit kwamen zowel de Marthastichting als de Johannes Stichting voort.
Het doel was het beheren van een inrichting voor oude en zwakke mensen die zich niet staande konden houden en niet door hun familie werden verzorgd – in de eigen formulering: "verstoten, onverzorgde, hulpbehoevende, oude, zwakke of gebrekkige personen, hetzij gehuwd of ongehuwd". Mannen en vrouwen woonden aanvankelijk gescheiden.

Aan de straat die toen in de volksmond nog Dorpsstraat heette en nu A.H. Kooistrastraat is, wordt de eerste steen gelegd voor de Johannes Stichting.

Dr. Sasse stelt voor het orgel van zijn Johannesstichting wekelijks op zondag naar de school over te brengen, om de kerkzang van de gereformeerden te begeleiden.

In Korteraar wordt het stoomgemaal Nieuwkoop gebouwd naar een ontwerp van W.C. en K. de Wit, voorzien van twee Britse Gwynnes-centrifugaalpompen. Het neemt de bemaling van de droogmakerij over.

De Gereformeerde Kerk aan de Kerkstraat gaat open.

Houtzaagmolen De Angenieta bij de Kattenbrug, uit 1846, gaat met houtloodsen en al tegen de vlakte. Pieter Schoenmakers zet het bedrijf van de firma J. Schoenmakers voort aan de Amsterdamse Houthaven, waar het tot grote bloei komt.

Voor het eerst wordt in Nieuwveen een fiets met luchtbanden aan een dorpsgenoot verkocht. De koper was gemeentesecretaris W. van der Vos, de leverancier de firma Stichter.